Serbske Nowiny 17.07.2003

ROZMYSLOWANE

Jan Nuk

Poradźenej swjatkaj kultury

Wulkotne dny V. mjezynarodneho folklorneho festiwala "Łužica 2003" su nimo. Rjane wjedro wšitke dny, wjesoła nalada hosći a hosćićelow kaž tež dobra organizacija nĕtko hižo nazhoniteho prihotowanskeho wubĕrka wobradźichu wšitkim wobdźĕlenym krasne dožiwjenja. Wĕzo prinošowachu k tomu zdobom mĕjićeljo statokow a wupyšena wjes ze serbskimi chorhojemi a wimplemi. Zo při wšej dobrej naledźe zawrjenje Chrosčanskeje srjedźneje šule starosć wostanje, a zo njehodźeše so to tež při festiwalnych zarjadowanjach prĕć, mam za samozrozumliwe.

Statny sekretar w ministerstwje za wĕdomosć a kulturu Sakskeje dr. Frank Schmidt protestowacu młodźinu w swjedźenskim ćahu wuhladajo reagowaše a rjekny: "To je wuraz demokratije wot deleka." Zamołwita za narodne mjeńšiny w schleswigsko-holsteinskim knjeźerstwje Cornelia Schnaack praješe: "Wjeselće so, zo maće tajku kreatiwnu a aktiwnu młodźinu."

K tutymaj wuprajenjomaj njetrjebam ničo dodać, hladajo na dopisy w Serbskich Nowinach. Snadź jenož hišće telko: Tež w Serbach smy w času přewrota wojowali sobu wo swobodu mĕnjenja kaź tohorunja swobodneho a mĕrliweho schadźowanja. Tule swobodu natn wjacore artikle našeje wustawy zaručeja.

Za trochu njezbožowne mam, zo bĕśtej samsny konc tydźenja dwaj wulkej swjedźenjej w Chrosćicach a w bjezposrĕdnym susodstwje, w Njebjelčicach. Tež tam bĕchu serbske akcenty njepřewidźomne: Dwnrĕčnosć na wšitkich plakatach a taflach, serbske temy w swjedźenskim ćahu, oratorij ,,Nalĕćo" jako přewodna hudźba za wohnjostroj, hosćo ze słowjanskeho wukraja, serbskorĕčna hra Konječanskich dźiwadźelnikow wo "Čerwjenawce" za nĕmskich a serbskich dźĕći a wĕzo angažement wobydlerjow sčinichu tež tuton mjezynarodny gmejnski swjedźeń k wulkemu serbskemu swjatkej. Wobĕ zarjadowani w Chrosćicach kaź w Njebjelčicach byštej sej zasłužiłoj, zo nima w bliskim susodstwje konkurency być. Snadź poradźi so zamołwitym a organizatoram w prichodźe tute dwojenje wobeńć. Při wšĕm pak hišće raz wobydlerjam wobeju gmejnow dźak a připoznaće.

Hišće tajny:

List wjesnjanostow

Ralbicy-Rožant (SN). Předsyda Alfons Ryćer a wšitcy wjesnjanosća zarjadniskeho zwjazka serbskich gmejnow Kamjenskeho wokrjesa mĕnja, zo prĕnjotnje woni a wotpowědne gmejnske rady smĕdźa rozsudźić wo syći serbskich srjedźnych šulowna swojim teritoriju. Komunalni politikarjo chcedźa so w najblišim času dojednać na wotpowĕdnu syć kubłanišćow. To wuchadźa ze zhromadneho lista, z kotrymž so woni jutře za tydźeń na medije a zjawnosć wobroća. Wjesnjanosta gmejny Ralbicy/Rožant Hubert Ryćer wšak hiźo na wčerawśim posedźenju tamnišeje gmejnskeje rady přitomnych wo lisće informowaše.

W Americe wo Chrósćicach zhonili

Chicago (SN). Najwjetši w USA wuchadźacy mĕsačnik za tam bydlacych Polakow Polish News rozprawja w swojim najnowšim wudaću wobšĕrnje wo podawkach wokoło zawrjenja Chrosčanskeje srjedźneje šule. WChicagu zamĕstnjeny polsko-jendźelski dwurĕčny časopis po-kazuje hižo w centralnej přehladce pod nadpismom "Serbołuzyczanie organizuj protest" na tematiku rozjimujo ju na wjacorych slĕdowacych stronach. Při tym złožuje so publikacija předewśĕm na prinoški w Serbskich Nowinach. Tak zhoni čitar mjez druhim wo protestnej akciji na dnju zahajenja Chrosčanskeho folklorneho festiwala a wo lisće Domowiny bamžej Janej Pawołej II. Tež adresy, hdźe mohł so protest zapodać, su napisane.

ZAPOSŁANE

Sieghard Kozel ze Stróže pola Hućiny rozmysluje wo demokratiji w Serbach:

Demokratija ma sčasami swoje ćeže ze Serbami, kaž je hladajo na Chrosčansku šulu spoznajomne. Z mĕstnami pak maja so tež nĕkotři Serbja z demokratiju ćežko, kažhodźisotohorunja w zwisku z tutym kubłanišćom zwĕsćić.

Tak da Chrosčanski wjesnjanosta transparenty, na dworje šule přičinjene, wotstronić a zamknyć. Tute pak jeho wosobinske, ani gmejnske wobsydstwo njejsu. To je samo na sebi hižo juristiski pad, njeby-li scyła zasadny politiski pad był. Transparenty su jedna z možnych formow zwuraznjenja mĕnjenja. Swoje mĕnjenje w zjawnosći zwuraznić je po Zakładnym zakonju škitane. Hinak a jasnje prajene: Mĕnjenje je swobodne a njepodleži žanejžkuli censurje.

Tak wupowĕdźi direktor Załožby za serbski lud jednomu čłonej załožboweje rady koždežkuli dalše zhromadne dźĕło, dokelž ma wony čłon wo aktualnej serbskej naležnosći mĕnjenje, kotrež so z tym direktora zasadnje njekryje. Załožbowy radźićel pak njeje sobudźĕłaćer załožby, to rĕka direktora, ale čłon demokratisce woleneho gremija. Tale wupowĕdź zhromadneho dźĕła je poprawom hižo zarjadniskoprawniska naležnosć a je ćim bole politiska wĕc: W Nĕmskej ma koždy prawo, zjawnje bjez wobmjezowanja abo naslĕdnych wosobinskich wuskutkow swoje mĕnjenje rjec. Njeje tomu tak, zo bywa nahlad knježacych zdobom knježacy nahlad. Kaž prajene: Mĕnjenje je swobodne.

Tak čitamy wospjet wo tym, zo mĕł so nĕchto distancować abo zo so distancuje wot mĕnjenja druheho abo druhich, To je samo na sebi hižo spočatk censury, dokelž dźĕli mĕnjenja do kategorije tajkich, kotrymž mĕło, mohło, smĕło so přihłosować, a do tajkich, wot kotrychž mĕło so distancować. Njeby-li tajke zjawne distancowanje hižo z politiskeje zašłosće dosć a nadosć znate było, da chowa wone politisce we sebi wĕstu diskriminaciju ludźi, kotřiž maja k wjetšinje abo ke knježacej klasy wotchilacy nahlad. Wmjenowanymi padami njeńdźe mi scyła wo konkretne mĕnjenje same, wo kotrymž hodźi so přeco wadźić. Dźe mi wo wobchad z mĕnjenjemi druhich a skončnje wo wobchad z tymi, kotriž je zwuraznjeja.

Boju so prosće, zo so tuta njedemokratiska politiska kultura, kotruž zašłe dny zwĕsćach, tež po Serbach dale rozšĕri.

Předsydstwo serbskeho młodźinskeho towarstwa Pawk so zjawnje dźakuje:

Bĕchmy - Smy - A budźemy. To može-my z wĕstosću rjec, hdyž myslimy na V. mjezynarodny folklorny festiwal "Łužica 2003". Chcemy so wšitkim cyle wutrobnje dźakować za angažement minjeny konc tydźenja w Chrosćicach. Připoznaće wšĕm, kotřiž su na akciji za zachowanje a traće wšitkich serbskich šulow sobu skutkowali a nadźijomnje dale sobu wojuja.

Wčmy, zo njeje lochko, so na přikład zmužiće na jewišćo stupić a swoje mĕnjenje zwuraznić, wosebje hladajo na to, zo eksistuje wjele wšelakorych nahladow a haćenjow - tež mjez Serbami. Z krutym wĕdomjom za swoje ideje a mĕnjenje wustupować, je wšeje česće hodne!

Dźakujemy so tym, kotřiž su tojšto hodźin za přihot a organizowanje, za wutřihanje, zhotowjenje a rozdźĕlenje plaketow woprowali. Dźak tež wučerjam a šulerjam Serbskeho gymnazija. Woni su nas posledni šulski dźeń sobu podpĕrowali. Myslimy dale na młodostnych a šulerjow, kotřiž su zarjadowanje na dworje Chrosčanskeje šule wuhotowali a wobrubili. Wosebite připoznaće młodostnym, kiž su so sobotu wječor zmužiće na jewišćo stupili a wo dońće Chrćsčan šule informowali - nĕkotfi z nich samo w serbskej narodnej drasće. Dźakujemy so młodźinje, kotraž je so njedźelu sobu do swjedźenskeho ćaha zarjadowała, zo by na sakskošulsku politiku pokazała a přećiwo zawrjenju serbskich šulow demonstrowała. Chwalba a připoznaće słuša wšitkim młodostnym, kotřiž su při festiwalu na kajkežkuli wašnje sobu skutkowali a k jeho wuspĕchej přinošowali: rejwarjam, spĕwarjam a hudźbnikam serbskich folklornych skupin, modera-toram, organizatoram, předwodnikam hostnych skupin, wosebje Nukničanskej a Chrosčanskej młodźinje.

Možemy hordźi być na našu młodźinu. a přejemy wšitkim dale dosć motiwacije, wutrajnosće, wosebje pak zmužitosće k dalšemu wojowanju za přichod našeho serbskeho naroda, rjane prozdniny a dowol.

Zwjazać chcemy tuton dźak z nadźiju a prostwu wo dalše aktiwne wobdźĕlenje. Přichodna akcija hižo čaka. Składnostnje druheje ročnicy zahajenja Chrosčan zbĕžka 2001 budźe pjatk, 8. awgusta, zjawne zarjadowanje za zachowanje serbskeje šulskeje syće.

Wobdźĕlmy so tuž zaso w bohatej ličbje, wšako dźe wo serbske dźĕći, wo naše šule a wo naš serbski přichod. Dale tak!