Wotrys stawiznow

Kónc lěta 2000 zdźěli Sakske kultusowe ministerstwo gmejnje Chrósćicy, zo njewobsteji hižo dlěje "zjawny zajim" na serbskej srjedźnej šuli Chrósćicy "Jurij Chěžka". Tohodla so zarjadowanje noweho 5. lětnika w šulskim lěće 2001/2002 njedowoli.

Gmejna jednaše z kultusowym ministerstwom a zapoda w zarjadniskim sudnistwje skóržbu. W Sakskim krajnym sejmje zapodachu so namjety a peticije, w kotrychž so zachowanje serbskeje šulskeje syće a Chrósčanskeje šule žadaše. Zdobom wopřijachu žadanje za wusadźenjom rozsuda nastupajo Chrósčan šule.

Na iniciatiwu Chrósčanskeje młodźiny so spočatk julija wonkownu fasada Chrósčan šule rjenje swětła wobarbi. To bě prěni zjawny signal za zachowanje šule w Chrósćicach.

"Njeńdźe jeničce wo to, Chrósčansku šulu barbić", praji zastupjerka šulskeje iniciatiwy Jana Markowa Serbskim nowinam, dnja 27.07.01. "Akcija ma być signal za to, zo smy přećiwo rozbiću serbskeje šulskeje syće, kotrež by kultusowe ministerstwo ze zawrjenjom Chrósčan šule zahajiło."

Sobotu, dnja 7. julija 2001 wobdźěli so wjace hač 300 Serbow a Němcow na protestnej akciji před šulu. Sćěhowachu namołwje iniciatiwy za zachowanje Chrósčanskeje šule, kaž tež Chrósčanskeje młodźiny. W přitomnosći podpěraćelow z Čěskeje, Finskeje a Pólskeje wobkrućichu přitomni swoju nadźiju, zo so serbska srjedźna šula w Chrósćicach zachowa a zo so rozbiće serbskeje šulskeje syće wotwobara.

Wotpokazowanje namjetow přez wjetšinu zapósłancow sakskeho krajneho sejma w frakciji CDU a přiběracy ćišć ze stron kultusa a regionalneho šulskeho zarjada w Budyšinje wjedźechu k přiwótřenju situacije. Politiske rjadowanje w zajimje serbskeho luda so njenamaka. Tež zarjadniske sudnistwo a wyše zarjadniske sudnistwo na dobro serbskeho šulstwa njerozsudźi.

Wola k zachowanju serbskeje šulskeje syće we wokrjesu Kamjenc, w katolskim jadrje serbskeho sydlenskeho ruma, dźeń a bóle přiběraše. Naše šule skutkuja jako zjawne rěčne rumy k wužiwanju, spěchowanju a skrućenju serbskeje rěče, kultury a identity. Nazhonjenja ze stawiznow nas wuča: Kóžde zawrjenje serbskeje šule woznamjenja zesłabjenje serbstwa.

Přećiwo zawrjenju wutwori so, předewšěm na iniciatiwu staršich 5. lětnika, šěroki zwjazk sympatizantow. Protest wjazaše Serbow a Němcow, politiske strony, cyrkwinskich zastupjerjow, kulturne skupiny, serbske towarstwa a institucije, studentow a młodźinu. Domowina, Zwjazk Łužiskich Serbow, tole podpěrowaše.

Wobstaće kultusoweho ministra na zawrjenju Chrósčan šule, wotpokazanje skóržbow gmejny a přikaz Chrósčanskim staršim, pósłać swoje dźěći z prěnim šulskim dnjom do Worklec, přiwótři situaciju spočatk noweho šulskeho lěta.

8. awgusta, na předwječoru prěnjeho šulskeho dnja, sćěhowaše wjace hač 1.200 Serbow a Němcow namołwje Domowiny a Chrósčanskeje šulskeje iniciatiwy. Wobdźělichu so na protestnej demonstracij za zachowanje serbskeje šulskeje syće w Chrósćicach.

W přitomnosći zapósłanče zwjazkoweho sejma Barbara Wittig (SPD), předsydow wšěch frakcijow Sakskeho krajneho sejma Dr. Fritza Hähle (CDU), Prof. Dr. Petera Porscha (PDS) a Thomasa Jurka (SPD) kaž tež dalšich zapósłancow a sakskeho statneho ministra za kultus dr. Matthiasa Rößlera (CDU) a statneho ministra za zwjazkowe a europske nalež nosće Stanisława Tillicha (CDU) protestowachu přitomni přećiwo zawrjenju srjedźneje šule Chrósćicy a rozbiću serbskeje šulskeje syće.

Před nowej fasadu Chrósčan šule wobkrućichu předsyda Domowiny Jan Nuk, předsyda towarstwa Cyrila a Metoda Šćěpan Delan, rěčnica staršiskeje iniciatiwy Jana Markowa, spisowaćel Jurij Brězan a wosadny farar Clemens Hrjehor serbske žadanja a zwólniwosć, dale wo serbske šule wojować.

Pod přikleskom připowědźi zastupjer staršich 5. lětnika, zo powjedu swoje dźěći z prěnim šulskim dnjom do Chrósćic do šule. Přitomni zaspěwachu staršim spontanje trójnu sławu.

Na prěnim šulskim dnju wobsadźichu starši šulerjow 5. lětnika po rańšich kemšach w přewodźe wosadneho fararja Clemensa Hrjehorja a dalšich podpěraćelow šulsku rjadowanju w Chrósćicach. Něhdyši wučerjo zahajichu wuwučowanje 17 šulerjow.

Njehladajo hroženjow kultusoweho ministra, Budyskeho regionalneho šulskeho zarjada a Kamjenskeho krajnoradneho zarjada chodźachu šulerjo z toho dnja w Chrósćicach do šule.

Zdobom započachu so rańše demonstracije před šulu. Pod přikleskom mnohich přitomnych ze wšěch wosadow wjedźechu starši swoje dźěći do šule. Po tym wobnowješe wšědnje něhdźe 300 ludźi swoje žadanje wo zarjadowanje 5. lětnika na šulskim dworje.

26 dnjow bě šulski dwór w Chrósćicach městno měrliweho protesta a zjawneho wuraza zhromadneje wole, šulu a cyłu šulsku syć zachować.

Na demonstracijach, rozmołwach a božich słužbach wobdźělachu so zapósłancy Sakskeho krajneho sejma, zwjazkoweho sejma, Europskeho parlamenta a wukrajni zapósłancy.

Dalše akcije wobrubichu rańše protestne akcije. Wěriwi ze wšěch wosadow pjelnjachu na pjatkownišich kemšach přez něšto njedźel cyrkej w Chrósćicach.

Pytanje za akceptabelnym rjadowanjom z kultusowym minsterstwom steješe w srjedźišću mnohich rozmołwow a zetkanjow.

Pospyt Drježdźansko-Mišnjanskeho biskopa Reinelta, mjez kultusom a staršimi posrědkować, zwrěšći.

Kultusowy minister dr. Rößler bě hakle po dlěšim času k  zetkanju ze staršimi zwólniwy. Dojednachu so, zo wostanje wobsah rozmołwy w Chrósćicach tajny.

Domowina zwoła hladajo na bórzomny rozsud wo nowym planu šulskeje syće we wokrjesu Kamjenc kulojte blido. Wone dósta nadawk, eksistowace koncepty za serbske šulstwo pruwować a doporučenje gmejnskim parlamentam nadźěłać. Dojednany konsens rěkaše: šule na periferiji serbskeho rěčneho ruma we wokrjesu maja so zachować, zo njeby asimilacija pokročować móhła.

Třěšny zwjazk wobroći so na mjezynarodne organizacije, kaž UNO a UNESCO, zo by wo planowanym zawrjenju serbskeje srjedźneje šule Chrósćicy informował a sej pomoc wuprosył.

Na lětnjej jězbje zwjakoweho kanclera Schrödera (SPD) po wuchodnej Němskej a Čěskej konfrontowachu jeho čěscy zapósłancy a Serbja ze serbskimi šulskimi naležnosćemi. Na staciji kanclera w klóštrje we Wostrowcu/Ostritz powita jeho delegacija 150 Serbow. Přepodachu jemu fiblu a přednjesechu jemu próstwu, so za Chrósčansku šulu zasadźić. Kancler zwurazni wěste zrozumjenje, pokaza pak na to, zo słuša rjadowanje kubłanskich prašenjow do zamołwitosće kraja.

W rozmołwje na kromje wopyta přilubi sakski ministerski prezident Biedenkopf, zo chce wusud Chrósčan šule hišće raz pruwować dać.

Iniciatorojo ludoweho rozsuda "Přichod trjeba šulu" wozjewja na wopyće w Chrósćicach, zo je 40.000 trěbnych podpismow nazběranych, kotrež po tym w Drježdźanach prezidentej krajneho sejma přepodachu.

Serbja a Němcy na idejowej konferency w Chrósćicach zhromadnje wo přichodźe šulow w dwurěčnej Łužicy rozmyslowachu.

Mnozy podpěraćeljo z tu- a wukraja zwuraznja swoju solidaritu a rozhorjenosć wo postupowanju sakskeho knježerstwa. Wšědnje nowe listy a stejišća za Chrósćicy dochadźachu. Přiběraca medijowa zjawnosć situacija přiwótři.

W třećim tydźenju wobsadźenja šule zapowědźi sobudźěłaćer Budyskeho regionalneho šulskeho zarjada šulerjam přistup do šule. Wučba so po tym we wjacezaměrowej hali podawaše.

Na přichodnym dnju so we wšěch šulach serbskeho sydlenskeho ruma stawkowaše. Wjace hač 1500 šulerjow, staršich a sympatizantow wobdźěli so na stawku w Chrósćicach, Worklecach, Pančicach, Ralbicach, Radworju a w Budyšinje. Stawk woznamjenješe wěsty wjeršk boja wo serbske šule, kotryžběchu serbscy studenća organizowali.

Po tym, zo njedowjedźechu jednanja k žanomu wuslědkej ani ke kompromisej ze stron kultusa nastupajo Chrósčan šule, pytachu starši za wupućom.

Wutoru 4. septembra 2001 wozjewichu wusadźenje protesta a zakónčenje wobsadźenja šule. "Z ćežkej wutrobu", tak starši zdźělichu, so rozsudźichu, swoje dźěći do Ralbičanskeje šule pósłać. Wudobychu sej zarjadowanje swójskeje rjadownje w Ralbicach.

Po rozžohnowanju na šulskim dworje přewodźechu so šulerjo z awtowym korsom do Ralbic. Hač k doskónčnemu rjadowanju přichoda serbskeje šulskeje syće budu Chrósčenjo tam do šule chodźić.

Starši namołwjachu k dalšim póndźelnišim demonstracijam před Chrósčanskej šulu a wobkrućichu: "We wojowanju wo našu Chrósčansku srjedźnu šulu njepopušćimy."

Za 13. septembr připowědźana demonstracija "Za zachowanje serbskeje šulskeje syće a małych šulow na kraju" k prěnjemu posedźenju sakskeho krajneho sejma w Drježdźanach so pod zaćišćom swětowych politiskich podawkow wotpraji.